olcay guler online ego center

Music 2.0

Napster’dan bu yana pazardaki gelişimi incelediğimizde illegal içerik paylaşımının gerilemediği, tam tersine tüm dünyada internet kullanıcıları arasında benimsenmiş bir davranış olduğunu görüyoruz. Atalarımızın taaa o zamanlardan interneti sezerek   “bedava sirke baldan tatlıdır” şeklinde gerçekleştirdiği önermenin ne kadar doğru olduğunu şimdilerde anlıyoruz. Dilerseniz önce rakamlara, ardından illegal ve legal modellere bakalım, sonra da alınmaya çalışılan önlemlere bir göz atalım…

Rakamlarla Dosya ve Korsan İçerik Paylaşımı

Dosya paylaşımı dünyadaki toplam internet trafiğinin %44 ile %79 arasında bir seviyeyi teşkil ediyor. Burada en düşük oran Amerika’dayken en yüksek oran ise Doğu Avrupa’da.

Göz önünde olan mp3, video, ebook gibi dosyaların paylaşımının haricinde BSA verilerine göre illegal yollardan yazılım indirimi ve kullanımı nedeniyle 2007 yılında 48 milyar dolarlık bir kayıp söz konusu.

Ekran Görüntüsü: Vuze; arama arayüzü

P2P altyapısı ile çalışan Vuze Netwok’te gün içerisinde 1,3 milyon kullanıcı dosya paylaşımında bulunuyor. SABIP’in verilerine göre gün başına kişiler arası 1 dosya paylaşımında her yıl 473 milyar, 5 dosya paylaşımında 2,4 milyar dosyanın paylaşılabileceği hesaplanıyor. Paylaşılan dosyaların iyimser rakamla 5 pound değerinde bir DVD, müzik CD’si ya da e-book olduğunu düşünecek olursak sadece bir paylaşım ağının yıllık 12 milyar poundluk bir içeriği ücretsiz olarak dağıttığını hesaplayabiliriz.

50 mb’lık bir bağlantı hızı ile 5 dakika içerisinde 200 adet mp3, üç dakika içerisinde bir Star Wars DVD’si, 10 dakikadan az bir sürede Charles Dickens’ın tüm eserlerinin dijital kopyaları indirilebiliyor.

IFPI’nin araştırmasına göre 2007 yılında İngiltere’de 890 milyon yasal olmayan müzik indirme işlemi gerçekleştirilirken, yasal indirme sayısı 140 milyon. Yani oran 1:6’ya geliyor.

Human Capital’in 2009 yılı araştırmasının sonuçlarına göre 15-24 yaş arası gençlerin %70’i internetten ücretsiz müzik indirdikleri için herhangi bir suçluluk hissetmiyorlar.

Dünyada dosya paylaşım yazılımlarının pazar payına baktığımızda aşağıdaki tablo ortaya çıkıyor. Bu istatistik sadece program sahipliğini gösteriyor. Kullanım oranına bakıldığında Torrent açık ara lider durumda.

Rapidshare dünyada en fazla ziyaret edilen 15. site, Megaupload 87. sırada. Rapidshare’de yaklaşık 160 milyon adet müzik CD’sinin paylaşıldığı tahmin ediliyor. 2008 Nisan verilerine göre ise Rapidshare’de toplam 5.4 petabyte dosya depolanıyor(du).

Evde ve hayatımızın diğer alanlarında kullanmaya başladığımız teknolojik ürünler de ücretsiz kültürünün yayılımına ivme kazandırıyorlar. Artık pek çok televizyon, medya oynatıcı ve settopbox IP bazlı servislerden yararlanacak arayüze sahip biçimde üretiliyor. Bazıları torrent gibi illegal içeriğe erişim sağlayan araçlarla geliyor. Pekçoğuna ise dışarıdan yazılım yükleme yoluyla illegal içeriklere de erişimin yolu açılabiliyor. Aynı şekilde mobil cihazlarımızda da bu tür yazılımlar çalıştırarak illegal paylaşımlar yapmak mümkün.

İçerik ve içerik haklarının kontrolü ile ilgili çalışmalar sürerken illegal paylaşım dünyası ise bu süreçten çok daha hızlı biçimde ilerliyor. En basit örneği ile insanlar Youtube’a upload edilmiş müzik parçalarını ya da video içerikleri çok basit araçlarla kendi bilgisayarlarına indirip yine çok basit araçlarla diledikleri formatlara çevirebiliyorlar (Ör: 11 parçadan oluşan bir albümü boş bir artalan ile swf olarak Youtube’a upload ediyorsunuz, insanlar gelip -Download Helper- gibi bir tool ile) bu swf dosyalarını lokallerine alıyorlar ve -Riva gibi- basit bir converter ile mp3’e çevirerek albümü edinebiliyorlar).

Premium İçerik ve Streaming Pazarı

Bugün streaming video içerikler de kullanıcılar tarafından paylaşılabiliyor. Google’da çok basit bir arama ile bunu yapabileceğiniz yollara ulaşıveriyorsunuz. Bir araştırma raporuna göre; Heroes dizisini haftada ortalama 10 milyon Amerikalı izlerken, sadece Torrent’te her bölümü ortalama 5 milyon indirme rakamına ulaşmış.

2009 yılında yeni bir rekora imza atarak 1.8 milyar pounda satılan İngiltere Premier Lig maçlarına ait yayın haklarının önümüzdeki dönemde eğer önlem alınmazsa dramatik şekilde düşeceği kaydediliyor. Zira son verlere göre İngiltere’de yaklaşık çeyrek milyon insan bu maçları illegal yollardan herhangi bir ücret ödemeksizin izleyebiliyor.

Ekran Görüntüsü: Justin.tv; Arsenal – Chelsea maçı.

Justin.tv Türkiye’de de hatrısayılır bir takipçi kitlesine sahip. Özellikle maç yayınlarının takibinde dilden dile dolaşan linkler ile popülaritesini artırmayı başardı. 2009 yılına kadar herhangi bir sınırlama olmaksızın Türkiye’ye yayın yapan Justin.tv, bu yıl kanal başına 1000 kişi sınırlaması getirdi. 1000 rakamının üzerine çıkıldığında premium üye olmanız gerekiyor. Ancak internet kullanıcıları her zaman olduğu gibi yine bir adım öne geçerek bunu hacklemenin bir yolunu da bulmuş durumdalar (sosyal bloglarda nasıl yapıldığı şekilli olarak anlatılıyor). Son olarak içerik sahiplerine Justin.tv içerisindeki kanalları kapama hakkı verildi; çözümün yeterli olup olmayacağını önümüzdeki günlerde hep birlikte göreceğiz.

Müzik Pazarındaki Uygulamalar

iTunes, 2009 yılında fiyat politikasını değiştirerek parça başına 59p, 79p ve 99p olarak üç farklı fiyatlama yapma yoluna gitti. Temel mantık şarkıların ne zaman yayınlandığı ve plak firması ile sözleşme şeklinde (Ör: Bir grubun 2000 yılında yayınlanan bir parçası 59p’den satılırken 2009 albümündeki parça için bu fiyat 99p olabiliyor).

Farklı çözüm arayışlarına bir örnek de yakın bir tarihte bir grubun ücretsiz içerik dağıtımı yapmasıyla gündeme geldi ve Radiohead “In Rainbows” isimli son albümünü aynı isimli siteden ücretsiz olarak yayınladı. Kullanıcılardan sadece grubun tur planları ve promosyonel aktivitelerin (anket vs.) aktarılacağı geçerli bir maili istendi. Buna rağmen bir ay içerisinde albüm torrentte 2.3 milyon kez indirildi. Net rakamlar olmasa da bu rakam Radiohead’in sitesinden indirilme sayısının oldukça üzerinde olarak tahmin ediliyor.

Grooveshark, farklı/yaratıcı ama bir o kadar basit ve kullanışlı arayüzü ile ve stream kalitesiyle öne çıkıyor. Site herhangi bir üyelik istemiyor. Sağ alandaki skyscrapper banner’ı yok etmek isterseniz bunun size maliyeti aylık 3 USD. Sitenin en önemli özelliği ise P2P beslenmesi ve satılan parça başına host eden kullanıcılarla gelir paylaşımı yapıyor olması. Bir parçayı indirme bedeli 99 sent; parça satıldığında 70 senti plak şirketi alıyor; kalan tutarın yarısı Grooveshark’a diğer yarısı ise parçayı host eden kullanıcının Grooveshark hesabına aktarılıyor. Grooveshark’ı diğer uygulamalardan ayıran bir diğer nokta ise dilediğiniz parçaya (gerçekten de çok nadir aradığınızı bulamamanız), dilediğiniz anda, dilediğiniz kadar erişme imkanınızın olması. Kullanıcıların kaliteli olmayan parçaları ihbar ettiği sistem sayesinde tertemiz bir müzik deneyimi yaşıyorsunuz.

Ekran Görüntüsü: Grooveshark ana sayfa

Pandora, Music Genome Project tarafından oluşturulmuş bir müzik tavsiye ve internet radyo servisi. Müzik dinlerken parçaları iTunes ve Amazon’dan sipariş edebiliyorsunuz. Reklam destekli Pandora medya player ile müzik dinlemek ücretsiz ancak aylık 40 saatlik bir dinleme kotanız bulunuyor. 40 saatin sonunda stream etmeye devam etmeniz için 0.99 USD ödemeniz gerekiyor.

Pandora One browser bağımsız, limitsiz ve kaliteli (192 kbps) müzik dinlemenin alternatifi olarak oluşuturulmuş. Aylık 35 USD karşılığı üyeler bu hizmetten faydalanabiliyorlar. Aşağıdaki şemada Pandora’nın BMA tarafından hazırlanmış iş modelini inceleyebilirsiniz.

Pandora aynı zamanda şu cihaz ve siteler üzerinde çalışıyor: Facebook, Palm Pre, iPhone, iPod Touch, Blackberry.

Pandora telif konusunda büyük maddi yükten kaçınmak için bazı yöntemler kullanıyor:

1. Kendisinin bir on-demand servis olmadığını benzer müziklerin önerilerek dinlendiği bir radyoya benzetebileceğini söylüyor ve bu konuda sürekli aynı sanatçı ve parçaların dinlemesini engellemek için çeşitli limitasyonları bulunuyor. Bir önceki parçayı dinleme ve tekrar dinleme seçenekleri bulunmuyor.
2. 2007 yılından beri yurtdışı IP adreslerinden erişimini blokluyor.

Türkçe de dahil 12 dil desteği ile hizmet veren Last.fm, sosyal müzik servisi kavramında devrim yaratan bir uygulama. Ücretsiz kullanım dışında aylık 3€ ‘ya üye olarak reklamsız, sınırsız müzik hizmetlerinden yararlanmak mümkün.

Ekran Görüntüsü: Last FM Türkiye Ana Sayfa

Spotify 15 milyon şarkıyı barındıran bir müzik paylaşım sitesi. 2008’de yayına başladığı ilk ay 1 milyon kullanıcıya ulaşmış. İş modelini reklamlı ve premium üyelik üzerine kurmuş durumda. Kullanıcılar spotify arayüzünde reklamları izleyerek ücretsiz olarak servisten yararlanabildikleri gibi günlük 0.99 ya da aylık 9.99 fiyat ile reklamları görmeden ve kaliteli (320kbps) müzik servisini kullanabiliyorlar.

Ekran Görüntüsü: Spotify arayüzü

Bir Real markası olan Rhapsody, Unlimited servisi ile aylık 12.99 USD karşılığı tüm içeriğinine her yerden erişim imkanı sağlıyor. Üstelik ilk 14 gün deneme süresince ücret almıyor.

Ekran Görüntüsü: Rhapsody Unlimited üye ol ekranı

En bilinen sosyal müzik ağlarından biri olan IMEEM, insanların playlistlerini birbirleri ile pek çok sosyal networkte paylaşmalarını ve etkileşim içerisinde olmalarını sağlıyor. Ücretli bir üyelik sisteminin olmadığı serviste premium dijital müzik ürünlerin promosyonlu satışları gerçekleştiriliyor. Örneğin aşağıdaki ekran görüntüsünde son dönemde “49 albums for 4.99” kampanyası öne çıkarılmış durumda.

Ekran Görüntüsü: IMEEM ana sayfa

Ve Türkiye…  1M 4GB limitli paket kullanıcıları ücretsiz olarak TTNet Müzik standart üyeliğe sahipler. Bu kullanıcılar her ay 10 adet yerli ve 10 adet yabancı repertuara ait şarkıyı bilgisayarlarına indirebiliyorlar.

Ayda 3 TL ödendiği durumda ise TTNet Müzik Gold Üye olabiliyorsunuz ve her ay 300 adet yerli ve 150 adet yabancı repertuara ait şarkıyı indirebiliyor, indirilen şarkıları taşınabilir müzikçalarlara aktarabiliyor ve bu şarkılardan 150 tanesini CD’ye yazabiliyorsunuz.

Ekran Görüntüsü: TTNetMüzik Stream

TTNet’in müzik servisi dışında eğlence servisleri arasında TTNet Video ve TTNet Oyun siteleri de bulunuyor. Oyun sitesinde online oynanabilen ve indirilerek oynanabilen oyun kategorileri mevcut. Standart üyeler online oyunların büyük bölümüne erişebilirken, sadece belirli oyunları indirme hakkına sahip oluyorlar. Daha fazlası için Gold ve Platin üye seçenekleri mevcut.

Yukarıdaki örneklere benzer pek çok başarılı uygulama ve yeni geliştirilmekte olan proje bulunuyor. Örnek verecek olursak:

-         Gogoyoko

-         Playlist.com

-         Songza

-         Skreemr

Kullanıcı Profillerine Göre İş Modelleri

1. Sosyal Müzik Paylaşımı: Last FM örneğindeki gibi insanların kendi playlistlerini oluşturabildikleri, bu playlistleri arkadaşları ile paylaşabildikleri, müzikal zevk karşılaştırması yapabildikleri, farklı cihaz ve programlar aracılığı ile dinledikleri parçaların istatistiklerini toplayabildikleri, Facebook ve diğer sosyal ağlarla ilişkilendirebildikleri, çoğu fonksiyonu ücretsiz yapılardan oluşuyor.

2. Streaming Müzik: Grooveshark örneğindeki gibi son derece basit bir mantıkta insanların dinlemek istedikleri parçalara en hızlı şekilde erişimini sağlayacak yapılardan oluşuyor.

3. Pay Per Download: iTunes, IMEEM, Spotify ve TTNet Müzik örneklerindeki gibi parçaların ve albümlerin dijital versiyonlarının ve zaman zaman da bundle albümlerle promosyonlu satışların yapıldığı yapılardan oluşuyor.

4. Depola/Paylaş: Rapidshare, Megaupload, Mediafire örneklerinde olduğu gibi kullanıcıların birbirleri ile dosya paylaşabilecekleri bireysel depolama alanlarının kullanımını teşvik eden yapılardan oluşuyor. Diğer yandan P2P altyapısı ile çalışan Grooveshark gibi siteler için de kullanıcının depolama ve paylaşım aracı olarak kullanıldığı örnekleri görmek mümkün.

Farklı siteler yukarıdaki temel yapılar çerçevesinde, çeşitli varyasyonlar deneyerek hizmet veriyorlar.

Alınmaya Çalışılan Önlemler

Günümüzde pek çok firma haklarına sahip olduğu içerikleri illegal paylaşımdan uzaklaştırmak için çeşitli teknolojik ve yasal yolları deniyor. Bazı firmalar (örneğin Youtube ve son dönemde Justintv) hazırladıkları toollar aracılığı ile sistemlerindeki içeriklerin hak sahipleri tarafından temizlenebilmesine yardımcı oluyor. Ancak, işin doğası gereği, bir içerik silindiğinde başka kullanıcılar tarafından yerine birkaç tane birden konuluyor ve/veya bir site temizlendiğinde bu kez içerikleriniz farklı sitelerde ortaya çıkmaya başlıyor.

Napster’dan bu yana pazardaki gelişimi incelediğimizde illegal içerik paylaşımının gerilemediği, tam tersine tüm dünyada internet kullanıcıları arasında benimsenmiş bir davranış olduğunu görüyoruz. İçeriklerin illegal paylaşımını önleme amaçlı olarak firmaların ve internet otoritelerinin iki ayrı görüş etrafında çeşitli fikirleri ve uygulamakta olduğu yöntemler bulunuyor.  Ancak henüz hiçbiri illegal yöntemlerle gerçekleştirilmekte olan paylaşım için yeterli bir çözüm oluşturamıyor.

Karşıt önlemler:

• ISP’lerin kullanıcıların online davranışlarını daha detaylı incelemeleri, illegal kullanım durumunda bu kullanıcılara ait hesapların kapatılması.
• İllegal paylaşım sitelerine özel trace edilebilir dosyaların direkt olarak firmalar tarafından hazırlanması; bu yolla illegal paylaşım yapanların tespit edilmesi. Ya da bozuk/zararlı dosyaların yüklenerek kullanıcıların indirdikleri illegal dosyalardan yarardan çok zarar görmelerinin sağlanması.
• Arama motorlarının illegal yayınları track etmesinin engellenmesi; kullanıcıların bu yayınlara erişiminin zorlaştırılması (ör: Google, Rapidshare ve benzeri sitelerdeki içerikleri semantik olarak track etmeyi ya da public olarak yayınlamayı bıraktı).
• Yasal yaptırımlar (para ve hapis cezaları) ile yayılımı teşvik eden site ve yazılımları caydırma (ancak burada ülkeler arası bir konsensüs olması gerekiyor).

Uyum önlemleri:

• Ücretsiz preview, demo ve benzeri promosyonlarla kullanıcıların legale özendirilmesi
• Reklam ve sponsorluk bazlı olarak ürünlerin ücretsiz paylaşımının gerçekleştirileceği yeni iş modelleri geliştirmek

Bu yöntemler dışında farklı modeller de gündeme getiriliyor. Örneğin Serdar Kuzuloğlu’nun “Paylaşım Vergisi” bunlara bir örnek. Naçizane bir öneriyi de parametre hesaplarını tamamlayabilirsem önümüzdeki günlerde yayınlamayı planlıyorum. İşin özüne bakacak olursak; yaygın görüş “akıntıya karşı durmanın faydasız olacağı” şeklinde.